Suud Finans Merkezinin Vurulması Ne Anlama Geliyor

El-Mesire Net | Özel: Gazeteci ve ekonomi analisti Selim el-Cadebi, Suudi düşmanın başkenti Riyad’daki finans merkezinin hedef alınmasının, sadece petrol tesisleri ve üretim sahalarının vurulmasını aşan kritik bir gelişme olduğunu belirtti. El-Cadebi, bunun gerekçesi olarak merkezin; petrol sahaları, rafineriler, boru hatları, işleme ve ihracat istasyonları da dahil olmak üzere Aramco sistemini yöneten teknolojik ve idari altyapıya doğrudan bağlı olmasını gösterdi.

El-Mesire kanalına yaptığı değerlendirmede el-Cadebi, finans merkezinde yer alan Aramco genel merkezinin şirketin "kalbi" ya da "beyni" konumunda olduğunu açıkladı. Aramco’nun faaliyetlerinin Zahran’daki idari merkezle sınırlı kalmadığını; havalimanları, rafineriler, kuyular, petrol sahaları, boru hatları ile Bikayk, Hureys, Şadkam ve Tenejib gibi işleme tesislerini içine alan geniş bir ekosistemle bağlantılı olduğunu ifade etti.

Bu devasa sistemin; sahalar, boru hatları ve pompalama istasyonları arasındaki elektronik ve bilgisayarlı kontrol ve bağlantı operasyonlarını sevk ve idare edecek bir merkeze ihtiyaç duyduğunu aktaran el-Cadebi, yaklaşık 1.700 kilometre uzunluğundaki boru hattının güzergâh boyunca fiziki personel ve idarelere değil, birbirine entegre teknolojik sistemlere ve kontrol mekanizmalarına dayandığına dikkat çekti.

Bu sistemlerin finans merkezinde bulunmasının, buradaki Aramco karargâhının hedef alınmasını münferit bir üretim tesisinin vurulmasından farklı kıldığını belirten analist, merkezin petrol ekosisteminin çok geniş kısımlarının sevk ve idaresiyle doğrudan bağlantılı olduğunu kaydetti.

El-Cadebi, saldırının ehemmiyetinin; yaklaşık 140 bölgesel ve küresel şirkete ev sahipliği yapan ve Aramco’nun beyni sayılan elektronik ve teknolojik kontrol sistemlerini barındıran merkezin yapısında yattığını dile getirdi. Olası yansımalara ilişkin analizinde ise yatırımcı güveninin sarsılması, yabancı sermaye çıkışları, sarsıntının şirketten bankacılık ağına, tedarikçilere ve bağlantılı şirketlere sıçraması ve nihayetinde tüm bunların Suudi ekonomisinin dayanma gücü ile 2030 Vizyonu'nun sürdürülebilirliğine vuracağı darbelere işaret etti.

Aramco'nun kâr açıklamalarının şirketin çeyreklik raporunun yayımlanmasıyla eşzamanlı geldiğini hatırlatan el-Cadebi, raporun analizine göre açıklanan kârların gerçeği yansıtmadığı sonucuna varıldığını öne sürerek, şirketin finans merkezinin vurulmasının Suudi ekonomisinin şahdamarına denk geldiğini savundu.

Saldırının etkilerinin menkul kıymetler borsasında hemen hissedilmeye başlandığını; başta bankalar ve Aramco olmak üzere petrol şirketleri ve pek çok sektörde yaşanan düşüşle endeksin gerilediğini belirtti.

Saldırının saat 12:00 sularında gerçekleştiğine, Suudi borsa seansının ise 09:00 - 15:00 saatleri arasında sürdüğüne değinen el-Cadebi, bu durumun etkilerin bizzat seans esnasında belirmesine yol açtığını ifade etti. Ayrıca resmi işlemler başlamadan önceki iki saatlik dilimde borsa dışı "özel işlemlerin" yapıldığına işaret ederek, merkezin vurulmasının küresel mali hile odaklarından birini açığa çıkardığını öne sürdü.

Doğrudan ve dolaylı sonuçların başında yatırım güveninin kaybolmasını gösteren analist, Suudi Arabistan'ın finans merkezini ve içindeki şirketleri korumada acziyet yaşamasının yatırımcıları endişelendirdiğini; sermayenin ürkek olduğunu ve doğrudan istikrar ve güvenlik ortamına baktığını söyledi.

Yabancı yatırımların geri çekilme eğilimine girdiğini de dile getiren el-Cadebi, Suudi Merkez Bankası'nın önceki iki aya dair onlarca milyar dolarlık yatırımdan bahseden raporuna atıfta bulunarak, bu durumu silahlı kuvvetlerin operasyonları ve Aramco'nun hedef alınmasıyla ilişkilendirdi.

Aramco'yu Aşıp Bankalara ve Tedarikçilere Ulaşan Yansımalar

Aramco'nun tedarikçiler, sanayi şirketleri, taşımacılık ve bankaları kapsayan entegre bir ekonomik zincire bağlı olduğunu vurgulayan el-Cadebi; Suudi boru hattı şirketleri, petrokimya ve metal döküm firmaları ile deniz taşımacılığı şirketi "Bahri"nin girdi veya faaliyet bakımından farklı düzeylerde Aramco'ya bağımlı olduğunu kaydetti.

Aramco'nun petrokimya ve metal döküm şirketlerine üretim girdisi sağladığını, nakliye şirketlerinin faaliyetlerinin ise şirketin filosu ve ihtiyaçlarıyla şekillendiğini anımsatarak, şirkette yaşanacak bir krizin tüm bu ekonomik ağa yansıyacağını belirtti.

Aramco bağlantılı şirketlerin Suudi bankaları üzerinden halka arz ve finansal işlem süreçlerine dayandığını, bankaların ise dış kurumlarla ilişkilerde bir finansal vitrin işlevi görerek şirket adına borçlanma programlarına girdiğini sözlerine ekledi. Analist, Aramco'nun gelir sağlama ve yatırım ortamı sunma konusunda darboğaza girmesi halinde krizin bankalara taşınabileceği ve bazılarının büyük finansal sorunlarla karşılaşabileceği uyarısında bulundu.

Bu bağlamda, 2014'ten bu yana Suudi bankalarının garantör sıfatıyla dahil olduğu kamu borçlarının 450 milyar doları aştığını iddia eden el-Cadebi, Aramco üzerindeki baskının sürmesinin bu kuruluşların yükünü ağırlaştıracağını ifade etti.

Borçlanma ve Bütçe Açığı Suudi Ekonomisindeki Baskıyı Katlıyor

Finans merkezinin mülkiyetinin Kamu Yatırım Fonu'na (PIF) devredilmesine değinen el-Cadebi, merkezin 2018'deki devirden önce Suudi Emeklilik Kurumu'na ait olduğunu anımsatarak; bu devrin, sigorta kurumlarının savaş şartları altında bu büyüklükteki bir merkeze yönelik yükümlülüklerini karşılayamamasıyla bağlantılı olduğunu ileri sürdü.

Haziran ayında (yaklaşık beş ay önce) Al Rajhi Bank ve Suudi Ulusal Bankası (SNB) dahil 10 banka aracılığıyla sağlanan 12 milyar Suudi Arabistan Riyali tutarındaki krediye işaret ederek, bu bankaların krediyi ve faizlerini geri tahsil etme zorunluluğu ile karşı karşıya olduğunu kaydetti.

Ayrıca Kamu Yatırım Fonu'nun kendisinin de milyarlarca dolarlık borçlanmaya gittiğini; fon kaynaklarının ise Muhammed bin Selman'ın ilgi duyduğu teknoloji, yapay zekâ ve oyun şirketlerindeki yatırımlara bağlandığını dile getirdi.

Maliye Bakanlığı'nın bütçe açığının 2029'a kadar süreceğini ilan etmesini ve Aramco'nun 8 milyar dolarlık yeni borçlanma anlaşması imzalamasını örnek gösteren el-Cadebi, bu göstergelerin Suudi finansal yapısındaki kırılganlığı yansıttığını savundu.

Benzer şekilde, Suudi borsa endeksinin yaklaşık 11.600 puandan 10.050 puana, ardından başka bir evrede 9.700 puana kadar gerilediğini belirterek kayıpların %15 ila %20'yi aştığını kaydetti.

Suudi borsasında işlem gören yaklaşık 360 şirketin yatırım güvenindeki erozyon ve finansal sarsıntıların sonuçlarına açık hale geldiğini vurgulayarak, hedeflerin yalnızca Aramco ile sınırlı kalmayıp sermaye piyasasına ve istikrara bağımlı şirketlere sirayet ettiğini ifade etti.

Risklerin sürmesinin yatırımcıları çıkışa zorlayabileceğini ve finans merkezindeki şirketleri temel faaliyet sınırlarını aşan zorluklarla baş başa bırakabileceğini belirtti.

İşleme Tesisleri ve Boru Hatlarının Vurulması: Kriz Derinleşiyor

Bikayk ve Hureys tesislerinin sıradan üretim sahaları değil, petrol işleme merkezleri olduğuna dikkat çeken el-Cadebi; sahaların yapısı ve ham petrol türlerinin çeşitliliği sebebiyle çıkarılan miktarların uluslararası rafinerilere uygun yoğunluk ve standartlara getirilmesi için işlenmesinin zorunlu olduğunu anlattı.

Bikayk tesislerinin günlük 5 milyon varilden fazla, Hureys tesislerinin ise günde yaklaşık 1 milyon varil petrol işlediğini ve ihracatın bu işlemlerin ardından yapıldığını hatırlattı.

Operasyonların Cizan'daki Aramco sahalarını, Doğu-Batı boru hattını ve Yanbu'yu da hedef aldığını belirterek, ardışık saldırıların üretim, işleme, nakil ve ihracat zincirinin oturduğu altyapı üzerinde ciddi bir baskı oluşturduğunu ifade etti. Boru hattı üzerindeki 8 numaralı pompa istasyonunun da vurulduğuna değinen analist, bu tür hedeflerin vurulmaya devam etmesinin Suudi petrol sistemi üzerindeki baskıyı tırmandıracağını dile getirdi.

2030 Vizyonu ve Suudi Bütçesi Artan Risklerle Karşı Karşıya

Finans merkezinin, Aramco'nun ve petrol tesislerinin hedef alınmasının 2030 Vizyonu'nun dayandığı temel ekonomik sütunları zayıflattığını savunan el-Cadebi, kendi değerlendirmesine göre Suudi Arabistan'ın ilan edilen ekonomik programları sürdürebilecek yeterli dinamiklere artık sahip olmadığını öne sürdü.

Suudi Maliye Bakanlığı'nın 2026 yılı bütçe açığı tahminlerini üç ay içinde üç kez revize ederek 165 milyar riyalden 245 milyar riyale çıkardığına dikkat çeken el-Cadebi; hükümetin Kasım ve Aralık harcamalarını kontrol altına alamadığını, elektrik ve su fiyatlarına zam yapıldığını ve açığın 2027, 2028 ve 2029 yıllarında da sürmesinin beklendiğini aktardı. Bu süreçte finansman sağlamak için borçlanma ve varlık satışlarının daha fazla dillendirildiğini kaydetti.

Analizinin son bölümünde el-Cadebi, petrol ve işleme tesisleri ile boru hatlarına yönelik saldırıların sıklaşması ile operasyonların kapsamının Suudi limanları ve gemi trafiğini içerecek şekilde genişletilmesi ihtimali arasında bağ kurdu.

Yemen'in İsrail'e uyguladığını belirttiği deniz ablukasının bir benzerinin Suudi Arabistan'a da tam ölçekli olarak uygulanması durumunda, Suudi limanlarına giden veya bu limanlarla çalışan gemilerin doğrudan hedef menziline gireceğini iddia ederek, bunun Suudi Arabistan'ı vatandaşlarının temel yaşam ihtiyaçlarını temin edemez hale getirebileceği uyarısında bulundu.

Ekonomi analisti Selim el-Cadebi sözlerini, finans merkezlerinin, petrol tesislerinin, havalimanlarının ve işleme istasyonlarının hedef alınmasının —ve olası bir deniz ablukasının— Suudi ekonomisini tek bir sektörle sınırlı kalmayan; üretim, ihracat, yatırım ve finansmanı aynı anda vuran kümülatif bir baskı sarmalına soktuğunu belirterek tamamladı.